Prawidłowe i nieprawidłowe zachowania niemowlaka w wieku 12 tygodni

  • 15 listopada 2018

W poprzednim artykule przybliżyłem wam kwestię asymetrii u niemowląt w pierwszym kwartale. Zwróciłem uwagę na to czym się objawia asymetria, co powinno was rodziców niepokoić w zachowaniu swojego Maluszka, a także jak unikać zachowań pogłębiających asymetrię u dziecka. W tym tekście skupie się na prawidłowych oraz nieprawidłowych zachowaniach u niemowląt w wieku 12 tygodni. Zwrócę również uwagę na pozamotoryczne aspekty aktywności Maluszków, które powinni obserwować rodzice.

Układanie się i pozycje przyjmowane przez 12-tygodniowe Maluchy 

Powyżej 12 tygodnia niemowlę prezentuje ułożenie ramion wzdłuż osi długiej, łokcie zgięte, pięści zaciśnięte (zdjęcie poniżej). Maluszek próbuje rozwinąć możliwość dotykania klatki piersiowej. Rozwija tę zdolność i zaczynamy obserwować próby wkładania rąk do buzi podczas leżenia na plecach. Jest to jak najbardziej prawidłowy objaw.

Zdjęcie 1 – prawidłowe ułożenie ramion 12-tygodniowego niemowlaka

Nieprawidłowym jest układanie przez niemowlę ramion poza osią długą ciała. Jedno ramię w wyproście a drugie w zgięciu, głowa asymetryczna i krótka szyja – omawiana w poprzednim artykule pozycja szermierza, ale z dodatkowym wygięciem ciała w literkę „C” (zdjęcie poniżej).

Zdjęcie 2 – nieprawidłowe ułożenie, pozycja szermierza

Skutki nadmiernego noszenia Malucha

Wraz z rozwojem kontroli obręczy barkowej (powyżej 10 tygodnia), podczas leżenia na plecach i na brzuchu maluch objawia tzw. „długą szyję”. W trakcie swobodnego leżenia niemowlę bawi się własnym ciałem i jest usatysfakcjonowane. Często rodzice „przesadzają” z noszeniem Malucha, czyniąc to przy każdym jego płaczu i zaniepokojeniu. Dodatkowym elementem jest huśtanie Malucha, co go stymuluje w zakresie przedsionkowym. W trakcie noszenia Maluch jest stymulowany i spokojny, ale jest to spokój pozorny. W ten sposób szybko przyzwyczajamy Malucha do unoszenia i w krótkim czasie zacznie wam brakować bodźców uspokajających. Ponadto nadmiernie go nosząc nie pozwalacie na swobodny i naturalny rozwój kontroli prawidłowego napięcia mięśniowego. Innymi słowy starajmy się nosić nasze Maluchy z zachowaniem umiaru.

Maluch musi spędzać więcej czasu sam ze sobą

Często rodzice, którzy się do mnie zgłaszają, mówią, że Maluch jest grzeczny tylko na rękach. Że spokojnie śpi tylko na mnie/ze mną. Jest to naturalna i fizjologiczna potrzeba dziecka i Malucha. Jednakże niemowlę m. in. dzięki karmieniu piersią bardzo silnie funkcjonuje w więzi z potrzebą jedzenia i czuciem zapachu mamy oraz mleka, które się wydziela z piersi. Ten element pozwala mu czuć się bezpiecznie. Mając jednak na uwadze zdrowy i harmonijny rozwój psychomotoryczny Malucha w pierwszym kwartale, powinniśmy pozwalać mu spędzać więcej czasu sam ze sobą.

Prawidłowa pozycja Malucha podczas leżenia

W wieku 12 tygodni Maluch położony na brzuchu powinien umieć symetrycznie leżeć na przedramionach. Łokcie wysunięte ku przodowi, barki uniesione, a głowa w tym okresie zaczyna się układać w uniesieniu do góry na przedłużeniu linii barków, z potylicą kilkanaście centymetrów nad barkami. Tak ułożony Maluch patrzy na wprost pod kątem około 40-50 stopni i doświadcza kontroli podporu przodem. Możemy zaobserwować dłuższą szyję, która jest efektem obniżenia się barków.  Zdrowy Maluch lubi przebywać ułożony na brzuchu w prawidłowych wzorcach. Po ułożeniu go na plecach prezentuje chęć ściągania dłoni do linii środkowej, dotyka brzucha, mostka i klatki piersiowej. Często wkłada sobie ręce do buzi, ssie je i rozwija kontrolę środkowolinijną. O tym jak prawidłowo układać Malucha i zachęcać go do spontanicznej aktywności dowiecie się na zajęciach Klubu Malucha.

Nieprawidłowe zachowania w wieku 12 tygodni

– Asymetryczne i jednostronne długotrwałe układanie głowy,

– odginanie potylicy w tył,

– krótka szyja i wysoko uniesione barki,

– brak unoszenia głowy.

Nieprawidłowością jest także wysokie, bardzo mocne odginanie głowy, usztywnianie jej. Prawidłowym zachowaniem Malucha w wieku 12 tygodni jest osiowanie głowy, długa szyja i symetryczne barki.

„Pozamotoryczne” nieprawidłowości u niemowląt w pierwszym kwartale

Poza prawidłowymi i nieprawidłowymi zachowaniami motorycznymi, u niemowląt funkcjonują również zachowania tzw. „obronności sensorycznej”.

Obronność sensoryczna u niemowląt

Maluch z taką obronnością jest płaczliwy, zaniepokojony w trakcie kąpieli, pobudzony, bardzo ruchliwy. Możemy zaobserwować gwałtowne wyrzuty i wyprosty a następnie przywiedzenia ramion. Często może to być element wygórowanego odruchu Moro, który jest odruchem fizjologicznym występującym od urodzenia do 4 miesiąca.

Jednak wraz z dojrzewaniem układu Malucha ten odruch zanika. Utrzymywanie się go w dużej, wzmożonej aktywności, szczególnie po odłożeniu na podłoże i silnym prężeniu ramion, a następnie ich wiotczeniu, mogą wskazywać na nieprawidłowości i nieharmonijny rozwój dziecka. W tym okresie Maluch będący zaniepokojony swoimi nieprawidłowymi doświadczeniami staje się nadwrażliwy na dotyk. Jest płaczliwy i niespokojny w czasie ubierania, rozbierania, kąpieli czy karmienia.

Niepokój niemowlaka podczas karmienia

Pod koniec 3 miesiąca obawy rodziców może również wzbudzać niepokój Malucha podczas karmienia. Może mieć to podłoże w nieprawidłowym noszeniu Malucha – o czym mogliście przeczytać w pierwszej części. Noszenie w pionie jest asymetryczne. Taki Maluch nie jest przez rodziców układany na brzuchu, nie chce przebywać sam ze sobą przez choćby kilkanaście minut i często podczas karmienia wzbudza duży niepokój mamy. Charakterystyczną cechą takich zachowań jest odgięciowe układanie głowy przez niemowlę. Mama układając Malucha dobocznie do piersi chciałaby aby ten chwycił sutek i ładnie ssał. Niemowlę jednak podrażnia się, odgina głowę, wypluwa sutek i płacze, co niestety bardzo często tworzy zamknięte koło zachowań. Mama próbuje ponownie ułożyć Malucha i zneutralizować jego nieprawidłowe zachowanie, czasami robiąc to w sposób nieświadomie nieprawidłowy, a Maluch w dalszym ciągu odgina się i płacze.

Niechęć do ssania może być powiazana ze wzmożonym napięciem mięśniowym

Ta nieprawidłowość nie zawsze jest powiązana z brakiem odruchu ssania. Zdarzają się dzieci, u których ten odruch jest bardzo silny, lecz napięcie w obręczy barkowej i okolicach szyi, a także wrażliwość dotykowa powodują, że Maluch nie może zaspokoić swojej potrzeby jedzenia. U takich niemowląt jedzenie z piersi jest krótkie, zrywne, trwające nie dłużej niż kilkanaście sekund, dodatkowo często przerywane płaczem. Widząc tego rodzaju objawy u waszego Malucha nie czekajcie, tylko umówcie się do specjalisty!

Ocena skali deficytu – zadanie dla fizjoterapeuty

Wskazane przeze mnie nieprawidłowości zarówno tu, jak i w poprzednim artykule nie zawsze będą wymagały długofalowej terapii. W moim doświadczeniu w zakresie fizjoterapii pediatrycznej i neurologicznej, jeśli podczas konsultacji nie zauważę u dziecka głębszych zaburzeń rozwojowych lub na tle neurologicznym, to wykonujemy z rodzicami instruktaż, lub też kieruję ich do terapii na 2-3 spotkania instruktażowe z naszymi fizjoterapeutkami. Taki instruktaż dotyczy prawidłowego podnoszenia, unoszenia, trzymania, karmienia, przewijania Malucha. Jak pokazuje praktyka, w znakomitej większości przypadków, po paru tygodniach rodzice zgłaszają się na kontrolę z zadowoleniem, że te uwagi, które im przekazaliśmy, pozwoliły na prawidłowe zachowanie dziecka. Co usatysfakcjonowało zarówno tego małego człowieka, jak i rodziców.

Opisane nieprawidłowe zachowania niemowlaka w pierwszym kwartale nie zawsze wynikają z głębokich zmian w układzie nerwowym. Często jest to element niedojrzałości układu nerwowego. I jego korekcja powinna odbywać się jak najwcześniej. Stąd nazwa gałęzi fizjoterapii która się tym zajmuje – Wczesna Interwencja.

dr n. med. Stanisław Faliszewski

Przeczytaj pozostałe artykuły doktora Faliszewskiego!